Jantje Brands-Brouwer

De twee brieven van Jantje Brands-Brouwer behoren tot de meest aangrijpende brieven van Urker vrouwen. Ze schreef ze aan haar zus Annetje en zwager Maarten die in de Zaan woonden. Beide brieven werden voor het uitbreken van de oorlog geschreven als zowel Jantje als haar man Frans ernstig ziek zijn. Ze zijn nog jong, Frans 35, Jantje 31. Ze hebben vier kinderen: Jannetje, Stientje, Dirkje en Lucas.

De inpoldering van Urk is in volle gang: een maand voor het schrijven van de eerste brief is het sluitgat van de dijk die Urk met Friesland verbindt gedicht. Urk zal nog tot 1948 alleen over het water bereikbaar zijn en kampt met overbevolking, watertekort en onzekerheid over de toekomst. Tijdens strenge winters is er tekort aan levensmiddelen.

In de eerste brief, geschreven in november 1939, vertelt Jantje hoe blij ze is met de vele verjaardagskadootjes die ze kreeg. Behalve 40 eieren, 2 bakjes met druiven en 5 pond vlees kreeg de zieke jarige een ‘mooie nachtpon, een ‘dikke broek’ en 3 flesjes Boldoot Eau de Cologne.

Jantje lijdt aan koortsen en is ernstig verzwakt. Haar man Frans heeft problemen met zijn buik, geeft vaak over en is sterk vermagerd. Hij ligt vaak te huilen en maakt zich grote zorgen, schrijft Jantje. Zij bemoedigt hem: met wat eieren en melk is hij in het voorjaar weer beter.

Jantje (rechts) met Frans en schoonzus Geertje Brouwer

In de tweede brief beschrijft Jantje hoe haar man is overleden. Zus Annetje kon niet komen omdat het IJsselmeer was dichtgevroren. Jantje is ‘zoo anwennig’ naar Frans en wordt overstelpt door twijfel en droefheid. Ze bidt of God haar wil bewaren voor opstand en verzet. Vooral het moment waarop de kist met haar overleden man wordt weggehaald blijkt zwaar voor Jantje te zijn geweest: “De kist stond voor mijn ledikant zoon mooie dode, al moest je bij hem slapen.”

Jantje leefde nog acht jaar. Ze was vaak ziek. Er is nog een foto van haar waarop ze (in de ‘mooie nachtpon’?) in bed ligt. Ze sterft op 9 januari 1948 en laat vier jonge kinderen verweesd achter.